Day: January 12, 2024

Nguồn sách: VietBible

PHẦN I – GIỚI THIỆU

Tiên tri là gì?

Từ này nghĩa là công bố. Tiên tri là người phát ngôn của Đức Chúa Trời, công bố sứ điệp của Ngài cho con người.

Nghĩa rộng và nghĩa hẹp

NGHĨA RỘNG:

• Rao báo
• Rao giảng Lời của Đức Chúa Trời
• Hiểu thấu ý chỉ của Đức Chúa Trời
• Khuyên bảo
• Gây dựng
• Thách thức kẻ gian ác

NGHĨA HẸP:

• Tiên đoán
• Hướng đến tương lai
• Hiểu rõ kế hoạch của Đức Chúa Trời
• Có tính tiên đoán – cho biết tương lai
• Khích lệ người công bình

Mô tả về một tiểu tiên tri

• “Người của Đức Chúa Trời” (IVua 12:22)
• “Đầy tớ của Chúa” (IVua 14:18)
• “Sứ giả của Chúa” (Ê-sai 42:19)
• “Tiên tri của Chúa” (ISa 9:9)
• “Người canh giữ của Chúa” (Exe 3:17)
• “Người phát ngôn cho Đức Chúa Trời”

Phân biệt tiên tri giả và tiên tri thật

• Tiên tri giả tiên đoán một điều gì nhưng không xảy ra dù chỉ một lần.
• Họ có thể nói một số điều đúng nhưng mọi điều họ chia sẻ đều phải đúng, còn nếu những điều đó khiến xa cách Đức Chúa Trời thì đó là tiên tri giả.
• Không một tiên tri thật nào của Chúa sử dụng các dụng cụ tiên đoán như quả cầu pha lê, lá trà, bộ bài tây…
• Chúa Jesus không phải là trọng tâm của những lời tiên đoán của các tiên tri giả.
• Một tiên tri là người nói ra Lời của Đức Chúa Trời và sứ điệp của người ấy thường được xác nhận bởi việc Đức Chúa Trời làm và các phép lạ của Ngài.
• Cần phải lờ đi bất kỳ thiên sứ nào từ trời rao giảng một phúc âm khác hơn phúc âm mà Chúa Jesus đã dạy.

Có nhiều tiên tri trong Cựu Ước mà chúng ta không nghĩ họ là tiên tri

Một số người như Hê-nóc, Áp-ra-ham, Giô-sép, Môi-se, Sa-mu-ên.

Cựu Ước

• Các sách trong Cựu Ước được chia thành các tiên tri lớn và các tiên tri nhỏ. “Lớn” vì độ dài của sách chứ không vì chúng quan trọng hơn các tiểu tiên tri.
• Các sách đại tiên tri: Ê-sai, Giê-rê-mi, Ê-xê-chi-ên.
• Ca thương là những bài ai ca của tiên tri Giê-rê-mi.
• Đa-ni-ên là một sách có tính lịch sử nhiều hơn là một sách tiên tri. Đa-ni-ên đã nói tiên tri nhưng sách này không được xem là một sách tiên tri.
• Có 12 sách tiểu tiên tri trong Cựu Ước, được xếp đặt trong Kinh Thánh không theo thứ tự thời gian.

PHẦN II – CÁC SÁCH TIỂU TIÊN TRI

(Đối với từng sách đều có phần nghiên cứu các câu các đoạn và giải nghĩa. Khuyến khích người đọc xem chi tiết trong VietBible).

1. ÁP-ĐIA

1.1. Tổng quát

• Áp-đia là sách ngắn nhất trong các sách tiểu tiên tri.
• Thời gian viết: khoảng 850-830 TC.
• Một số người tin rằng Áp-đia sống cùng thời với Giô-ên. Có 11 Áp-đia khác trong Thánh Kinh, song không ai trong số đó có thể được nối kết với tiên tri Áp-đia.
• Sách Áp-đia rất giống với chương 49 sách Giê-rê-mi.

1.2. Nghĩa của từ Áp-đia: “Người thờ phượng Đức Giê-hô-va”, hay “Đầy tớ của Chúa”.

1.3. Sách được viết cho người Giu-đa (vương quốc phía Nam) và viết về người Ê-đôm.

1.4. Ê-đôm

• Ê-đôm ở phía đông nam của Giu-đa, phía nam của biển Chết (biển muối).
• Người Ê-đôm là con cháu của Ê-sau – anh trai Gia-cốp (tức Y-sơ-ra-ên). Ê-sau định cư trong xứ Ê-đôm.
• Dân số ký có chép về việc Môi-se muốn đưa dân Y-sơ-ra-ên đi ngang Ê-đôm khi rời Ai Cập nhưng dân Ê-đôm cấm họ đi qua bờ cõi của mình.

1.5. Lý do của lời tiên tri

• Chúng ta không biết chính xác lý do Đức Chúa Trời đưa ra lời tiên tri nghịch cùng Ê-đôm, nhưng có một số bằng chứng cho thấy Ê-đôm không vui vẻ với Giu-đa.
• Lời tiên tri hàm ý họ sẽ chịu khổ vì cách họ đối xử với người anh em Giu-đa (Y-sơ-ra-ên) của họ.

1.6. Nội dung chính

• Rao báo sự diệt vong trên Ê-đôm.
• Tiên tri về sự hoàn trả xứ sở cho Giu-đa.

1.7. Mục đích giáo lý

• Công bố sự công bình của Đức Chúa Trời ban đất trở lại cho Giu-đa.
• Khuyên dạy rằng sự kiêu ngạo đi trước sự sa ngã.

1.8. Mục đích Cơ đốc luận

• Đấng Christ được nhìn thấy như thế nào trong sách Áp-đia?
• Sách Áp-đia mô tả Đấng Mê-si vừa là Đấng giải cứu vừa là người sở hữu vương quốc.
• Cũng vậy, Chúa Jesus là một người Do Thái, Ngài là một hậu tự của Giu-đa.

1.9. Nghiên cứu sách Áp-đia

2. GIÔ-ÊN

2.1. Thời gian

• Người ta cho rằng Giô-ên sống cùng thời với Áp-đia. Cũng nhiều người tin rằng ông sống trong thời trị vì của vua Giô-ách (830-820 TC).
• Thời điểm của Giô-ên xảy ra trong cùng thời gian với IIVua 2:1-24.

2.2. Tác giả

• Giô-ên, con trai của Phê-tu-ên (Giô-ên 1:1).
• Có 10 Giô-ên khác trong Thánh Kinh.
• Nhiều người tin rằng ông là một thầy tế lễ.
• Có thể ông sống ở Giê-ru-sa-lem.

2.3. Sách Giô-ên được viết cho Giê-ru-sa-lem và dân Giu-đa.

2.4. Lý do sách được viết

• Lý do theo nghĩa đen: Họ vừa bị nạn cào cào, họ bắt đầu thấy sự tàn phá.
• Lý do theo lịch sử: Giô-ên đang cảnh cáo về sự phán xét gần kề trên Giu-đa.

2.5. Mục đích giáo lý

• Ngày của Chúa sẽ đến.
• Sự hiện đến của Đức Thánh Linh trên toàn thể dân sự của Đức Chúa Trời.

2.6. Mục đích Cơ đốc luận

• Chúa là Đấng ban Đức Thánh Linh (2:28).
• Đấng Mê-si là Đấng xét đoán các dân tộc (3:2, 12).
• Đấng Christ là nơi ẩn náu của chúng ta và là đồn lũy cho dân sự Ngài (3:16).

2.7. Nghiên cứu sách Giô-ên

3. GIÔ-NA

3.1. Được viết bởi Giô-na vào khoảng năm 780-760 TC.

3.2. Địa điểm: câu chuyện nói về thành phố Ni-ni-ve, thủ đô của A-si-ri.

3.3. Giô-na có nghĩa là “Bồ câu”.

3.4. Mục đích lịch sử: Quở trách người Do Thái vì họ sống kiêu ngạo, không thấy được tình yêu của Đức Chúa Trời dành cho dân ngoại.

3.5. Mục đích giáo lý

• Tính phổ quát của sự cứu rỗi của Đức Chúa Trời.
• Nhu cầu vâng lời Đức Chúa Trời.
• Bí quyết của sự phục hưng thật, “ăn năn”.
• Sự cứu chuộc đến từ Đức Giê-hô-va.

3.6. Mục đích Cơ đốc luận: Giô-na là một hình bóng của Đấng Christ, bởi sự sống lại từ bụng cá và cứu nhiều người.

3.7. Nghiên cứu sách Giô-na

• Vị tiên tri không vâng lời.
• Vị tiên tri bị kỷ luật.
• Vị tiên tri năng động, cùng chạy với Chúa.
• Vị tiên tri thất vọng, chạy trước Chúa.
• Chúng ta thường nghĩ rằng Chúa nên thương xót khi chúng ta sai trái với Ngài, nhưng lại cho rằng Ngài cần đoán phạt người khác khi họ sa ngã.

4. A-MỐT

4.1. Tên A-mốt có nghĩa là “Đức Giê-hô-va mang (gánh vác) hoặc chống đỡ” hoặc “Người mang gánh nặng”.

4.2. A-mốt ở Thê-cô-a, một thành phố nhỏ ở miền Nam (Giu-đa) cách Bê-tên 6 dặm và cách Giê-ru-sa-lem 11 dặm. Vùng này chuyên về chăn chiên.

A-mốt là người chăn chiên, không phải là tiên tri. Ông được Chúa kêu gọi rao giảng sứ điệp về vương quốc miền Bắc (Y-sơ-ra-ên).

4.3. Thời điểm được viết dưới thời vua Ô-xia, A-xa-ria, ứng với khoảng thời gian IIVua 14:23-15:7. Đó là thời điểm vô cùng thịnh vượng và đầy dẫy sự thờ hình tượng, dân sự đã quên Đức Chúa Trời.

4.4. Sách được viết để cảnh cáo rằng Đức Chúa Trời sắp giáng sự đoán phạt trên vương quốc phía Bắc.

4.5. Mục đích lịch sử: Kêu gọi các chi phái phản loạn phía Bắc ăn năn tội lỗi.

4.6. Mục đích giáo lý

• Đức Chúa Trời ghét sự gian ác.
• Sự thánh khiết của luật pháp Ngài – Luật pháp Chúa là thánh.
• Sự công bình chính trực của Đức Chúa Trời.

4.7. Mục đích Cơ đốc luận: Giới thiệu Đấng Christ là người xây dựng lại đền tạm của Đa-vít (A-mốt 9:11).

4.8. Nghiên cứu sách A-mốt

• Hai chương đầu công bố sự phán xét trên các dân tộc.
• Đoạn 3-6 có ba bài giảng về tội lỗi của Y-sơ-ra-ên và sự đoán phạt hầu đến.
• Đoạn 7 với loạt khải tượng truyền đạt sứ điệp (cào cào, lửa, dây chuẩn mực).
• Đoạn 8-9 nêu tội lỗi và sự đoán phạt, các hình tượng sẽ ngã xuống.

5. Ô-SÊ

5.1. Sách được viết bởi Ô-sê, con trai Bê-ê-ri (Ô-sê 1:1).

5.2. Thời điểm: 760-710 TC, trong triều đại của Giê-rô-bô-am II, có lẽ Ô-sê nói tiên tri sau A-mốt.

5.3. Được viết cho mười chi phái phía Bắc (thường đề cập đến như là Ép-ra-im).

5.4. Ô-sê có nghĩa là “Sự cứu rỗi”.

5.5. Mục đích lịch sử: một bức tranh gây xúc động về tình yêu của Đức Chúa Trời dành cho Y-sơ-ra-ên bất trung.

5.6. Mục đích giáo lý

• Sự băng hoại của con người.
• Tình yêu thương bất tận của Đức Chúa Trời.

5.7. Mục đích Cơ đốc luận

• Ngài là Đấng chữa lành cho người sa ngã (6:1).
• Đấng Mê-si được giới thiệu là Con Đức Chúa Trời.
• Ngài là Đấng yêu thương (11:4).
• Ngài là Cứu Chúa duy nhất của dân Ngài (13:4).
• Ngài là Đấng sẽ cứu chuộc chúng ta khỏi sự chết (13:14).

5.8. Ý nghĩa

• Ô-sê là tiên tri cho vương quốc phía Nam của Y-sơ-ra-ên. Ông hầu việc Đức Chúa Trời từ 753-715 TC. Dưới triều đại của Giê-rô-bô-am II, vương quốc phía Bắc thịnh vượng về mặt vật chất nhưng đã suy đồi về mặt thuộc linh.
• Vai trò của Ô-sê là vạch rõ dân sự của vương quốc phía Bắc đã bất trung với Đức Chúa Trời, với “người chồng” và đấng chu cấp cho họ như thế nào, và họ đã tự kết ước với Ba-anh và các thần của Ca-na-an ra sao.
• Ông cảnh cáo họ nếu không ăn năn tội và trở lại cùng Chúa thì sẽ không tránh được sự hủy diệt.
• Ô-sê nói về những đặc tính của Đức Chúa Trời, lòng yêu thương lớn lao và sự công chính vô lượng của Ngài, và làm thế nào kinh nghiệm thực tiễn của họ về những điều này sẽ tác động trên cuộc đời họ để khiến họ trở lại với Đức Chúa Trời.

5.9. Nghiên cứu sách Ô-sê

6. MI-CHÊ

6.1. Tên Mi-chê nghĩa là “Người giống Đức Giê-hô-va”. Ông là người cùng thời với Ê-sai và Ô-sê, ông sống gần Gát, gần Phi-li-tin.

6.2. Thời điểm được viết

• 730-700 TC (IIVua 18-20).
• Ông nói về Sa-ma-ri (vương quốc phía Bắc) và Giê-ru-sa-lem (vương quốc phía Nam). Hầu hết là nói với Giu-đa.

6.3. Mục đích lịch sử

• Cho thấy Đức Chúa Trời ghét những nghi thức nhạt nhẽo, trống rỗng và tội lỗi của dân sự.
• Cho thấy Đức Chúa Trời ban sự tha thứ cho họ.

6.4. Mục đích giáo lý

• Đức Chúa Trời ghét tôn giáo hình thức (Mi-chê 6:7).
• Sự quan tâm của Ngài đối với sự công bình xã hội (6:8).
• Ơn tha thứ của Ngài (7:18).
• Sự thành tín của Ngài đối với giao ước (7:20).

6.5. Mục đích Cơ đốc luận

• Ngài là Đấng phán xét các dân tộc (4:3).
• Nơi sanh của Đấng Mê-si (5:1).

6.6. Nghiên cứu sách Mi-chê

7. NA-HUM

7.1. Tên Na-hum nghĩa la “An ủi”. Người ta không biết nhiều về Na-hum, ông xuất thân từ thành phố Ên-cốt.

7.2. Sách được viết cho Giu-đa liên hệ đến Ni-ni-ve.

7.3. Thời điểm viết

• Trước khi bị lưu đày (IIVua 21:1-23:37).
• 650-620 TC.
• Các đời vua: Ma-na-se, Am-môn, Giô-si-a.

7.4. Mục đích lịch sử: để an ủi Giu-đa, bằng cách mô tả sự công bình của Đức Chúa Trời trong việc đoán phạt Ni-ni-ve.

7.5. Mục đích giáo lý

• Sự công bình của Đức Chúa Trời.
• Ngài là công bình và Ngài sẽ chiến thắng.

7.5. Mục đích Cơ đốc luận: Đấng Christ là Đấng phán xét và báo thù những kẻ thù nghịch Ngài.

7.6. Nghiên cứu sách Na-hum

• Đoạn 1: Sự đoán phạt được công bố.
• Đoạn 2: Mô tả sự đoán phạt.
• Đoạn 3: Khốn thay cho thành của các ngươi – các ngươi là một thành đổ máu.

8. SÔ-PHÔ-NI

8.1. Sô-phô-ni có nghĩa là “Được che giấu bởi Đức Giê-hô-va”.

• Dân sự bị “mù mờ” về mặt thuộc linh.
• Một trong những quyển sách cuối cùng trước thời kỳ bị lưu đày.
• Sô-phô-ni là một tiên tri thuộc dòng dõi hoàng tộc.

8.2. Thời điểm: 630-621 TC, các đời vua Ma-na-se, Am-môn, Giô-si-a.

8.3. Mục đích lịch sử

• Cảnh cáo Giu-đa về sự diệt vong sắp xảy đến trên họ và các dân tộc khác.
• Lời kêu gọi ăn năn.

8.4. Mục đích giáo lý

• Đức Chúa Trời bày tỏ sự thánh khiết và công bình của Ngài bằng cách đoán phạt Giu-đa.
• Đức Chúa Trời sẽ phục hồi.

8.5. Mục đích Cơ đốc luận

• Cứu Chúa được giới thiệu là Đức Giê-hô-va ở trong Y-sơ-ra-ên (So 3:5).
• Ngài là Vua của Y-sơ-ra-ên.

8.6. Nghiên cứu sách Sô-phô-ni

• Đoạn 1: Công bố sự đoán phạt.
• Đoạn 2: Kêu gọi ăn năn.
• Đoạn 3: Sự sửa phạt, kế đó là Tin tức tốt lành.

9. HA-BA-CÚC

9.1. Ha-ba-cúc có nghĩa là “nắm lấy”. Ông cùng thời với Sô-phô-ni và Giê-rê-mi. Hình như ông xuất thân từ một gia đình thầy tế lễ.

9.2. Thời điểm 620-605 TC (IIVua 22-24). Người ta tin rằng sách được viết ra sau khi Giô-si-a tìm được “quyển sách Luật pháp”. Sự phục hưng đã đến và rồi Giu-đa trở lại tình trạng bội đạo.

9.3. Mục đích lịch sử: Cho thấy Đức Chúa Trời sửa phạt con cái Ngài cũng như sự công bình thánh khiết của Ngài thắng hơn kẻ thù nghịch.

9.4. Mục đích giáo lý

• Sự thánh khiết và công bình của Đức Chúa Trời.
• Dạy rằng sự công bình chỉ bởi đức tin.
• Cho chúng ta thấy quyền tối thượng và sự quan phòng của Đức Chúa Trời.

9.5. Mục đích Cơ đốc luận

• Đấng Mê-si là Đấng Thánh (Ha 1:12).
• Cho thấy Đấng Mê-si là Đấng xưng công bình (2:4).
• Ngài là Đấng sẽ làm cho đất đầy dẫy sự nhìn biết về vinh quang Chúa (2:14).

9.6. Chủ đề chính: Sự công bình và cách thức Đức Chúa Trời sửa phạt.

9.7. Nghiên cứu sách Ha-ba-cúc

• Đoạn 1: Mở đầu bằng sự kêu van với Chúa.
• Đoạn 2: Chúa đáp lời.
• Đoạn 3: Ha-ba-cúc cầu nguyện.
• Chúa cầm quyền kiểm soát thế giới và mọi diễn biến xảy ra. Chúng ta không thấy được tất cả những gì Đức Chúa Trời đang làm và sẽ làm, nhưng có thể tin chắc rằng Ngài là Đức Chúa Trời và sẽ làm những điều đúng.

10. A-GHÊ

10.1. A-ghê có nghĩa là “Lễ hội”. Đây là sách ngắn thứ nhì trong Cựu Ước.

10.2. Thời điểm 520 TC, sau khi bị lưu đày.

• Xô-rô-ba-bên đang lãnh đạo tại Giu-đa sau khi kết thúc kỳ lưu đày ở Ba-by-lôn, vua Đa-ri-út I đang cai trị Ba Tư.
• Trong thời kỳ của E-xơ-ra và Nê-hê-mi (Exo 1:1-6:22).

10.3. Mục đích lịch sử: Khuyên giục các dân sót xây dựng lại đền thờ.

10.4. Mục đích giáo lý

• Đức Chúa Trời sẽ ban phước cho dân Ngài khi họ đặt Ngài trước tiên.
• Đừng mệt mỏi khi làm lành.

10.5. Mục đích Cơ đốc luận

• Đức Giê-hô-va là sự vinh hiển của đền thờ (Ag 2:7-9).
• Ngài là Đấng lật đổ vương quốc của thế gian (2:22).
• Ngài là ấn tín cho Y-sơ-ra-ên (2:23).

10.6. Nghiên cứu sách A-ghê

• Đoạn 1: Hãy xem xét đường lối các ngươi.
• Đoạn 2: Ba tuần sau – A-ghê nói lời của Đức Chúa Trời.
• Sứ điệp của A-ghê dạy dân sư lập lại những thứ tự ưu tiên đúng đắn, giúp họ bỏ đi những lo lắng và thôi thúc họ xây dựng lại đền thờ. Chúa đẹp lòng và hứa ban sức mạnh cùng dẫn dắt chúng ta khi chúng ta dành địa vị hàng đầu trong đời mình cho Ngài.

11. XA-CHA-RI

11.1. Xa-cha-ri có nghĩa là “Đức Giê-hô-va nhớ đến”.

11.2. Thời điểm

• 518 TC – Đoạn 1-8.
• 480 TC – Đoạn 9-14.
• E-xơ-ra 5-6.
• Hầu hết có liên quan tương lai Xô-rô-ba-bên, Đa-ri-út I.

11.3. Mục đích lịch sử: Khích lệ những người còn sống sót hiểu được Đức Chúa Trời đang hành động vì họ.

11.4. Mục đích giáo lý: Sự quan phòng của Đức Chúa Trời và địa vị cao trọng trước kia của Đấng Mê-si.

11.5. Mục đích Cơ đốc luận

• Ngài là thiên sứ của Đức Giê-hô-va (Xa 3:1).
• Ngài là Chồi công bình (3:8).
• Ngài là Cứu Chúa đã bị đóng đinh (12:10).
• Ngài là Vua sẽ đến (9:9).

11.6. Nghiên cứu sách Xa-cha-ri

12. MA-LA-CHI

12.1. Ma-la-chi nghĩa là”Sứ giả của Ta”.
12.2. Thời điểm 430-420 TC, 100 năm sau Xa-cha-ri.

12.3. Mục đích lịch sử: Quở trách Y-sơ-ra-ên vì sự suy đồi xã hội đạo đức và cảnh cáo kẻ sa ngã bội đạo.

12.4. Mục đích giáo lý: Sự chân thật và thánh khiết là những điều kiện tiên quyết để hầu việc Đức Chúa Trời.

12.5. Mục đích Cơ đốc luận

• Ngài là sứ giả của giao ước (Mal 3:1).
• Ngài là thợ luyện (3:2).
• Ngài là mặt trời công bình (4:2).

12.6. Chủ đề chính: Sự quở trách Y-sơ-ra-ên và đòi hỏi sự công bình, thánh khiết.

12.7. Nghiên cứu sách Ma-la-chi