Tân Ước căn bản

Tác giả: không rõ

Nguồn: có thể tìm đọc trong VietBible

PHẦN 1: BỐI CẢNH LỊCH SỬ VÀ TRƯỚC TÁC TÂN ƯỚC

I. Công cuộc chuẩn bị người Do Thái

1. Đặc ơn: được chọn nhưng họ đã thất bại
2. Đại tản lạc và ảnh hưởng: bị Nê-bu-cát-nết-sa bắt làm phu tù qua xứ Ba-by-lôn năm 587 TC, từ đó tản lạc khắp thế giới.
   • Truyền bá đặc điểm Do Thái: độc thần và Luật pháp Thượng đế
   • Năm 250-150 TC, bộ Cựu Ước tiếng Hê-bơ-rơ được dịch ra tiếng Hy Lạp tại Ai Cập, gọi là bản Bảy mươi (Septuangint)
3. Đảng tôn giáo Do Thái: đảng Sa-đu-sê và đảng Pha-ri-si

II. Công cuộc chuẩn bị người Hy Lạp

1. Một ngôn ngữ và một thế giới là tham vọng của Alexandre đại đế
2. Ảnh hưởng ngôn ngữ Hy Lạp cung cấp phương tiện truyền bá sứ điệp Cơ đốc

III. Công cuộc chuẩn bị người La Mã

1. Đặc tính đế quốc La Mã: duy trì luật pháp và trật tự, lãnh thổ kéo dài rộng khắp
2. Ảnh hưởng tổ chức La Mã: tạo được một thời kỳ hòa bình (triều Cesar Augustus) và hệ thống đường sá hoàn chỉnh. Tuy nhiên, có sự suy đồi về luân lý và tôn giáo

IV. Palestine vào thế kỷ đầu tiên

1. Chính quyền Do Thái
2. Chính quyền La Mã
3. Tổ chức tôn giáo Do Thái
4. Bối cảnh

V. Công cuộc trước tác Tân Ước

1. Chia theo thời gian
2. Chia theo văn thể: sử ký, thư tín và tiên tri

PHẦN 2: CÁC SÁCH PHÚC ÂM CỘNG QUAN

Ma-thi-ơ, Mác và Lu-ca là ba sách Phúc Âm cộng quan vì có cùng quan điểm về đời sống Chúa Jesus

I. Phúc Âm Ma-thi-ơ

• Tác giả: theo truyền thuyết là Ma-thi-ơ (còn được gọi Lê-vi), người thu thuế
• Mục đích và nội dung: trình bày cho độc giả Do Thái rằng Chúa Jesus là Đấng Mê-si, đề cập đến nước thiên đàng, là nhịp cầu giữa Cựu Ước và Tân Ước
• Những bài giảng luận của Chúa
• Bố cục: (1) Giới thiệu Vua, (2) Đòi hỏi của Vua, (3) Công việc của Vua, (4) Chương trình của Vua, (5) Số phận của Vua, (6) Vấn đề của Vua, (7) Sự chết và phục sinh của Vua, (8) Ủy nhiệm cuối

II. Phúc Âm Mác

• Tác giả: Mác không phải sứ đồ, quê quán Giê-ru-sa-lem, em họ Ba-na-ba, cộng sự viên của các sứ đồ và của Phao-lô
• Mục đích và nội dung: trình bày cho độc giả La Mã rằng Chúa Jesus là “đầy tớ Đức Giê-hô-va”, về “sự chết và phục sinh của Ngài”
• Bố cục: Chủ đề hoạt động của Đấng Christ với các hành trình và ba lần công bố về sự khổ nạn

III. Phúc Âm Lu-ca

• Tác giả: Lu-ca không phải sứ đồ, là y sĩ, bạn đồng hành của Phao-lô
• Mục đích và nội dung: trình bày cho độc giả Hy Lạp rằng Chúa Jesus là “Con Người” lý tưởng, điều tìm kiếm của người Hy Lạp
• Bố cục: (1) Mục đích, (2) Chuẩn bị của Con Người, (3) Thánh vụ ở Ga-li-lê, (4) Thánh vụ ở Bê-rê, (5) Thánh vụ ở Giê-ru-sa-lem, (6) Thánh vụ khổ nạn, (7) Thánh vụ phục sinh

IV. Những đặc điểm chung

• Điểm chung là lời dạy và các biến cố quan trọng trong cuộc đời Chúa Jesus

V. Những nét đặc biệt khác

• Sự ra đời phi thường của Chúa Jesus
• Các ngụ ngôn của Ngài
• Nước Thượng Đế
• Các phép lạ

PHẦN 3: PHÚC ÂM GIĂNG

I. Tác giả

• Theo truyền thuyết là Giăng, con Xê-bê-đê, em Gia-cơ, là môn đồ “được Chúa yêu”

II. Mục đích và nội dung

• Ghi chép những “Dấu lạ”
• Hầu cho các ngươi TIN
• Nhờ Danh Ngài mà được “Sự sống”

III. Bố cục

• Nhập đề
• Thánh vụ công khai
• Thánh vụ riêng tư
• Thánh vụ khổ nạn
• Kết luận

IV. Những điều dạy dỗ của Chúa

• Liên hệ giữa dấu lạ và sự dạy dỗ
• Bảy điều “Ta là”: Bánh sự sống; Ánh sáng thế gian; Cái cửa; Người chăn tốt; Sự sống lại và sự sống; Đường đi, chân lý và sự sống; Gốc nho thật. Ngoài ra, là Đấng Tự Hữu Hằng Hữu

V. Hội kiến cá nhân

• Anh-rê; Phi-e-rơ; Ni-cô-đem; Phi-líp; người đàn bà Sa-ma-ri; người mù; Ma-thê và Ma-ri; Thô-ma, Phi-lát và Giu-đa

VI. Bài giảng nơi Phòng cao

• 92% chỉ có ở sách Giăng
• Chúa dạy hai điều: Ngài đi sắm chỗ cho họ; Đức Thánh Linh sẽ đến với họ làm Đấng yên ủi và giáo sư đưa họ vào mọi lẽ thật, là nguồn quyền năng để làm chứng nhân cho Chúa

VII. Nhập đề và Kết luận

PHẦN 4: SÁCH CÔNG VỤ CÁC SỨ ĐỒ

Đây là sách thứ hai của Lu-ca viết về lịch sử Cơ đốc giáo, miêu tả sinh hoạt Hội thánh sơ khai

I. Mục đích

• Động cơ lịch sử
• Động cơ giáo lý
• Động cơ biện giáo
• Động cơ tiểu sử

II. Bố cục

• Câu chìa khóa Lu-ca 1:8
• Bố cục

III. Tin Lành tại Giê-ru-sa-lem

• Nhân vật chính: Phi-e-rơ
• Điểm nổi bật: tinh thần hiệp nhất giữa các Cơ đốc nhân trong mọi sinh hoạt
• Chấp sự Ê-tiên, anh hùng đức tin, là người tuận đạo đầu tiên

IV. Tin Lành tại Giu-đê và Sa-ma-ri

• Chấp sự Phi-líp, đến Sa-ma-ri mang kết quả khả quan
• Tin Lành cho người ngoại bang
• Sau-lơ quy đạo

V. Tin Lành ở những xứ xa

• Căn cứ địa truyền giáo: An-ti-ốt xứ Sy-ri
• Hội thánh An-ti-ốt

VI. Các hành trình của Phao-lô

• Địa điểm: hành trình 1 tập trung ở Ga-la-ti, hành trình 2 ở Ma-xê-đoan và A-chai, hành trình 3 ở tỉnh A-si
• Tình huống và thính giả
• Trình bày sứ điệp
• Bị bắt và bỏ tù

VII. Liên hệ giữa Công vụ với các Phúc Âm và Thư tín

• Là gạch nối giữa Phúc Âm và Thư tín
• Hoàn tất câu chuyện Phúc Âm
• Ứng nghiệm lời tiên tri của Chúa về Hội thánh
• Dọn đường cho Thư tín
• Soi sáng nguyên tắc sinh hoạt Hội thánh

PHẦN 5: CUỘC ĐỜI PHAO-LÔ

I. Thân thế của Phao-lô

• Người Do Thái: sinh ra trong gia đình Do Thái tại Tạt-sơ, tỉnh Si-li-si, chi phái Bên-gia-min
• Tôn giáo: học với Ga-ma-li-ên, một giáo sư lỗi lạc thuộc trường phái Hillel tại Giê-ru-sa-lem
• Văn hóa: ông là người Hy Lạp, quen thuộc với văn hóa Hy Lạp, là học giả biết nhiều phương ngôn cổ điển và đương thời
• Công dân La Mã

II. Phao-lô quy đạo

• Chống Chúa: đồng tình với đám đông giết Ê-tiên
• Gặp Chúa trên đường Đa-mách: ông lui về Ả Rập và Đa-mách một thời gian trước khi đi Giê-ru-sa-lem. Sau đó ông trở về quê hương trong khoảng 8-10 năm trước khi được Ba-na-ba mời về An-ti-ốt xứ Sy-ri để hầu việc Chúa

III. Thánh vụ của Phao-lô

• Thánh vụ truyền giáo
• Thánh vụ viết thư: thư tín của ông có thể chia thành bốn nhóm
  • Thư tín tận thế học (I và II Tê-sa-lô-ni-ca, khoảng năm 50-51 SC)
  • Thư tín cứu thục học (I và II Cô-rinh-tô, Ga-la-ti và Rô-ma, khoảng năm 55-58 SC)
  • Thư tín Cơ đốc học (Cô-lô-se, Phi-lê-môn, Ê-phê-sô và Phi-líp, khoảng năm 60-62 SC, còn gọi là Thư tín trong tù)
  • Thư tín Giáo hội học (I và II Ti-mô-thê, Tít, khoảng năm 63-67 SC)

IV. I Tê-sa-lô-ni-ca

• Bối cảnh: thành lập Hội thánh Tê-sa-lô-ni-ca, sau đó từ Cô-rinh-tô ông viết thư cho tín hữu Tê-sa-lô-ni-ca đang bị bắt bớ sau khi được Ti-mô-thê cho biết tin mừng về Hội thánh
• Bố cục: (1) lời chào thăm, (2) lời cảm tạ, (3) bênh vực Thánh vụ, (4) nếp sống Cơ đốc, (5) kết luận
• Mục đích và nội dung: tâm tình, khích lệ, an ủi, khuyên dạy

V. II Tê-sa-lô-ni-ca

• Bố cục: (1) lời chào thăm, (2) dự báo về ngày của Chúa, (3) miêu tả ngày của Chúa, (4) khuyên cầu nguyện và cư xử tốt đẹp, (5) kết luận
• Mục đích và nội dung: giải đáp thắc mắc, giáo huấn, khích lệ, khuyên bảo thực tiễn

PHẦN 6: THƯ TÍN PHAO-LÔ VỀ CỨU THỤC HỌC (I & II CÔ-RINH-TÔ)

Thư tín I và II Cô-rinh-tô được xếp vào nhóm Cứu thục học vì phần lớn nói về sự cứu rỗi. Tư tưởng trọng tâm là niềm tin trong Chúa và sự tận hiến cho Ngài. Thư đầu viết từ Ê-phê-sô, thư sau có lẽ từ Ma-xê-đoan

I. I Cô-rinh-tô

• Bối cảnh: Phao-lô đến Cô-rinh-tô lần đầu trong chuyến truyền giáo thứ hai. Sau đó ông lìa Cô-rinh-tô đi Ê-phê-sô. Từ Ê-phê-sô ông viết thư tín này
• Bố cục: (1) lời mở đầu, (2) trả lời báo cáo của Cơ-lô-ê, (3) trả lời thư Hội thánh Cô-rinh-tô, (4) kết luận
• Mục đích và nội dung
  • Quan niệm chính: sự cứu chuộc phải áp dụng cho nếp sống hàng ngày, sự sống mới trong Chúa phải toát thành nếp sống
  • Thẩm quyền Hội thánh
  • Các vấn đề khác: dâm dục, kiện tụng, quan hệ tín hữu, thánh khiết trong hôn nhân, lương tâm, Thánh vụ phụ nữ và điều kiện dự Tiệc thánh, ân tứ, giáo lý Phục sinh, sự dâng hiến

II. II Cô-rinh-tô

• Mục đích: bênh vực thánh vụ và chức vụ sứ đồ, kêu gọi tín hữu làm trọn thiên chức ban phát
• Bố cục: (1) lời chào thăm, (2) Thánh vụ Cơ đốc, (3) vấn đề dâng hiến, (4) vấn đề người phục vụ Cơ đốc, (5) kết luận
• Bối cảnh: tại Ma-xê-đoan ông vui mừng khi nghe phúc trình của Tít, tuy nhiên vẫn có một số vấn đề không thuận lợi nên ông bộc lộ tâm tình qua thơ II Cô-rinh-tô
• Đặc điểm: ngoài những điểm cá nhân, Phao-lô xác nhận nhiều giáo lý quan trọng như Phẩm tính và công việc của Thượng đế, đối chiếu giao ước cũ và giao ước mới, tình trạng tương lai, thánh vụ giải hòa và sự quản lý tiền bạc của tín hữu

PHẦN 7: THƯ TÍN PHAO-LÔ VỀ SỰ CỨU RỖI

I. Thư Ga-la-ti

• Bối cảnh:
  • Thời gian: có thể là thư tín sớm nhất của Phao-lô, viết sau chuyến truyền giảng thứ nhất khoảng năm 48-49
  • Nơi nhận: Ga-la-ti có thể hiểu theo hai cách (1) lãnh thổ miền đông Tiểu Á nơi người Gaul định cư vào thế kỷ thứ ba, (2) lãnh thổ do La Mã nới rộng thêm vùng đất phía nam
• Mục đích:
  • Bày tỏ sự ngạc nhiên khi tín hữu bỏ lòng trung thành
  • Lên án những kẻ xuyên tạc Tin Lành
  • Giãi bày Thượng đế xưng công bình bởi đức tin chứ không bởi việc làm
  • Đấng Christ đã giải thoát chúng ta khỏi sự trói buộc của luật pháp
• Bố cục và nội dung: (1) lời mở đầu, (2) nội dung: Tin Lành được mặc khải, Tin Lành được dự ngôn, Tin Lành ứng dụng, (3) kết luận

II. Thư La Mã

• Bối cảnh: trong chuyến truyền giáo thứ ba trước khi lìa Cô-rinh-tô, ông viết thơ Rô-ma thay cho cuộc thăm viếng và gửi thơ qua Phê-bê
• Bố cục và nội dung: (1) phần nhập đề, (2) nội dung: Nhu cầu được cứu chuộc, Sự cung ứng của Thượng đế, Hiệu quả của sự cứu chuộc, Phạm vi của sự cứu chuộc, Bông trái của sự cứu chuộc, (3) kết luận

PHẦN 8: THƯ TÍN TRONG TÙ CỦA PHAO-LÔ

I. Thư Cô-lô-se

• Bối cảnh: thành phố Cô-lô-se nhỏ và kém quan trọng hơn Ê-phê-sô, chịu ảnh hưởng nhiều ý thức hệ đối chọi nhau
• So sánh với thư Ê-phê-sô:
  • Giống: nhấn mạnh địa vị Đấng Christ và Hội thánh là thân thể Ngài, áp dụng Tin Lành trong thực tế
  • Khác: Cô-lô-se chú trọng địa vị hàng đầu của Đấng Christ, Ê-phê-sô chú trọng bản chất của Hội thánh
• Mục đích và nội dung:
  • Nhấn mạnh địa vị ưu việt của Đấng Christ trong 4 mối tương quan với Thượng đế, với tạo vật, với Hội thánh và với công cuộc cứu chuộc
  • Phân tích sự sai lầm của giáo lý giả (triết học duy lý, tôn giáo duy luật, khiêm nhường giả hiệu)
  • Nhấn mạnh sự cần yếu của nếp sống mới

II. Thư Phi-lê-môn

• Bối cảnh: là thí dụ điển hình trong cách giao thiệp của Phao-lô, đi kèm với thư Cô-lô-se, là bức thư Cơ đốc nhờ giúp nhau trong mối liên hệ với Chúa
• Mục đích:
  • Nguyên lý sự tha thứ và phục hồi trên căn bản thay thế để xin Phi-lê-môn tha thứ cho Ô-nê-sim, nhận lại như anh em yêu dấu
  • Nguyên lý quy kết (công tác một người được kể cho người khác)

III. Thư Ê-phê-sô

• Bối cảnh: thành phố Ê-phê-sô tự cho là hàng đầu A-si, Hội thánh Ê-phê-sô có thể ăn “thức ăn cứng” và vấn đề tà linh, “bỏ lòng kính mến ban đầu”, Ti-mô-thê được đặt để tiếp nối công tác và đối đầu các giáo sư giả
• Bố cục: chủ đề trung tâm “Hội thánh là thân thể của Đấng Christ”
• Mục đích và nội dung:
  • Người tin Chúa là thánh (địa vị) và trung tín (đặc tính)
  • Hội thánh được hình thành do sự tuyển lựa, được cứu chuộc và đóng ấn bằng Đức Thánh Linh
  • Hội thánh được kêu gọi trở nên Nhà lớn gồm cả Do Thái lẫn dân ngoại
  • Người Cơ đốc phải bước đi xứng đáng trong sự yêu thương, thánh khiết, khôn ngoan như chi thể của thân Chúa
  • Phải chiến tranh với thế lực tối tăm bằng khí giới của Thượng đế

IV. Thư Phi-líp

• Bối cảnh: Phi-líp là thành Âu Châu đầu tiên nghe Tin Lành
• Bố cục: chủ đề Tin Lành và từ khóa Vui mừng
• Mục đích và nội dung:
  • Khuyên hiệp một trong khiêm nhường và trưởng thành trong Chúa
  • Giáo lý về sự nhập thể và tôn cao của Chúa Jesus và áp dụng trên Phao-lô
  • Gương sống của Chúa Jesus

PHẦN 9: THƯ TÍN MỤC VỤ CỦA PHAO-LÔ

I & II Ti-mô-thê cùng Tít là nhóm thư tín cuối cùng của cuộc đời Phao-lô khoảng năm 63-67, được gọi là thư tín Mục vụ vì nhấn mạnh trách nhiệm và chức năng của Mục sư

I. I Ti-mô-thê

• Bối cảnh: Ti-mô-thê quy đạo, sau đó tháp tùng Phao-lô và được để lại Ê-phê-sô để chỉnh đốn công việc về giáo lý và tổ chức. Từ La Mã, Phao-lô viết thư cho Ti-mô-thê
• Mục đích: nhấn mạnh trách nhiệm Ti-mô-thê phải làm tròn và nhấn mạnh việc dạy dỗ tổ chức quản lý Hội thánh
• Đặc điểm: Hội thánh lý tưởng phải là Hội thánh có nếp sống cầu nguyện đàng hoàng, có tổ chức đàng hoàng và được quản trị đàng hoàng

II. Tít

• Bối cảnh: Tít quy đạo, được xem là “chuyên gia giải quyết công việc”, được Phao-lô để lại Cơ-rết để tổ chức, quản lý và dạy dỗ
• Mục đích và nội dung:
  • Nan đề tại Cơ-rết: giáo sư giả và nếp sống lơi lỏng đạo đức cùng tinh thần lười nhác
  • Giải quyết nan đề: Giáo lý lành mạnh, Giáo lý Cứu rỗi, Giáo lý về Thượng đế, điều kiện về trưởng lão (giám mục)

III. II Ti-mô-thê

• Bối cảnh: Phao-lô viết thư trong lúc đợi án tử hình chứ không mong được trả tự do
• Mục đích và nội dung:
  • Lời cuối của Phao-lô trong Tân Ước
  • Tâm tình đối với Ti-mô-thê và các công tác mục vụ tại Ê-phê-sô
• Đặc điểm:
  • Thánh vụ Cơ đốc
  • Tính chất Kinh Thánh
  • Lời nhắn nhủ

PHẦN 10: HỘI THÁNH VÀ SỰ ĐAU KHỔ (GIA-CƠ, HÊ-BƠ-RƠ, I PHI-E-RƠ)

Tình trạng chung là vào thế kỷ đầu, nhiều nơi nhiều lúc Hội thánh phải chịu đau khổ do nhiều lý do khác nhau dễ khiến nản lòng

I. Gia-cơ

• Tổng quan: là sách thực tế nhất bàn về những vấn đề hàng ngày (nói năng, buôn bán, các mối quan hệ…) và nêu lên đức tin ứng dụng
• Tác giả: theo lời tự giới thiệu là Gia-cơ, tôi tớ của Thượng đế và của Chúa Jesus (tuy nhiên, có nhiều người tên là Gia-cơ, theo truyền thuyết đây là Gia-cơ em Chúa)
• Mục đích và nội dung:
  • Mở đầu: nhấn mạnh sự vui mừng trọn vẹn giữa đau khổ cũng như sự vui mừng cảm tạ trong mọi hoàn cảnh
  • Vấn đề thử thách: mục đích thử thách là đem nhẫn nhục và trọn lành
  • Đức tin và việc làm: đức tin thật phải sinh sản, sống là phải động

II. Hê-bơ-rơ

• Chủ đề:
  • Trọng tâm là kêu gọi tín hữu tiến đến sự trọn lành
  • Cảnh cáo nguy cơ của sự vô tín, ấu trĩ và bội đạo
  • Nhấn mạnh địa vị ưu việt của Chúa Jesus
• Tác giả: có thể là Phao-lô, hoặc Ba-na-ba, Lu-ca, A-bô-lô
• Mục đích và nội dung:
  • Hai chủ đề song song là Sự cao trọng của Chúa Jesus và Cuộc sống đức tin của các tín hữu
  • Lời mở đầu: tóm tắt toàn bộ mặc khải của Thượng đế
  • Chủ đề đức tin
  • Lời cảnh cáo

III. I Phi-e-rơ

• Bối cảnh:
  • Độc giả: người được chọn đang tản lạc, chịu hoạn nạn bắt bớ
  • Đau khổ: dùng 10 lần chỉ về số phận của tín đồ, thử thách chép 2 lần
  • Hy vọng: Chúa có chủ đích khi cho phép khó khăn xảy ra
• Tác giả: Phi-e-rơ quy đạo, được chọn làm sứ đồ và trở thành lãnh tụ Hội thánh
• Mục đích và nội dung:
  • Chịu khổ: chứng tỏ đức tin thật và chúng ta được khen ngợi
  • Lời khuyên: hãy chịu khổ theo ý Đức Chúa Trời
  • Hy vọng: chính Chúa sẽ làm cho anh em toàn hảo, vững lập và mạnh mẽ
  • Mệnh lệnh: sống cho Thượng đế là một đòi hỏi thật sự

PHẦN 11: HỘI THÁNH VÀ TÀ GIÁO (II PHI-E-RƠ, GIU-ĐE, I II III GIĂNG)

Năm bức thư ngắn này cùng quan tâm đến những điều dạy dỗ giả trá về giáo lý và luân lý Cơ đốc

• II Phi-e-rơ và Giu-đe cảnh cáo kẻ khinh thị quyền bính của Chúa và Lời Ngài
• Ba bức thư của Giăng (vô danh) chống lại Trí huệ giáo lúc ấy đã là giáo lý có hệ thống. Họ cho mình có tri thức thần bí hơn người để đạt sự cứu rỗi với quan niệm lệch lạc về Chúa Jesus và bản chất vạn vật. Giăng gọi đó là tinh thần chống Đấng Christ

I. II Phi-e-rơ

• Tác giả: Phi-e-rơ
• Chủ đề: Lời Thượng đế là chân thật và là tiêu chuẩn cho nếp sống Cơ đốc. Từ chìa khóa “Tri thức”
• Bố cục: (1) Nhập đề, (2) Tri thức và nếp sống Cơ đốc, (3) Tri thức và Lời Thượng đế, (4) Tri thức và giáo lý giả, (5) Tri thức và Chúa tái lâm, (6) Đứng vững và lớn lên
• Mục đích và nội dung:
  • Lời mở đầu: trách nhiệm người tin là phải tự tìm đến nguồn cung ứng thiên thượng
  • Giải luận chính:
    • Lời Thượng đế bởi Đức Thánh Linh ban cho
    • Con đường giáo sư giả cùng kẻ theo họ sẽ dẫn đến sự phán xét
    • Sự tái lâm bày tỏ uy danh và mục đích của Chúa
  • Lời kêu gọi

II. Giu-đe

• Tác giả: Giu-đe em Gia-cơ, viết sau II Phi-e-rơ vào khoảng năm 75-80
• Chủ đề:
  • Đức tin đã truyền cho các thánh một lần đủ cả
  • Giáo lý không tách rời khỏi đời sống
• Bố cục: (1) Chào thăm, (2) Lời khuyên bảo vệ đức tin, (3) Minh giải tẻ tách đức tin, (4) Khuyên nhủ tiến bộ trong đức tin, (5) Lời ca tụng
• Mục đích và nội dung: cũng như II Phi-e-rơ, Giu-đe dùng Cựu Ước soi sáng tình trạng vô đạo và sự phán xét của Thượng đế trên họ

(Sách trong VietBible thiếu phần viết về I II III Giăng và Khải huyền)